Teknik Bilgiler
Teknik Bilgiler
Bitki besleme, toprak–besin ilişkileri ve uygulamaya dönük teknik kaynaklar.
Bitki besin elementlerinin bitkideki temel biyokimyasal görevleri, eksiklik belirtileri ve eksikliğin ortaya çıkmasını kolaylaştıran koşullar.
Azot (N)
| Başlık | Açıklama |
|---|---|
| Biyokimyasal İşlevi | Aminoasitlerin, amidlerin, proteinlerin, nükleik asitlerin, nükleotidlerin ve koenzimlerin yapı maddesidir. |
| Bitkide İşlevi | Tüm canlı hücreler için gereklidir; proteinin ve klorofilin temel bileşenidir. Fotosentez, verim ve kalite üzerinde belirleyicidir. |
| Eksiklik Belirtileri | Yaşlı yapraklarda açık yeşil veya sararma, zayıf gelişme, düşük protein düzeyi, olgunlaşmada gecikme, düşük verim ve kısa raf ömrü. |
| Etkili Koşullar | Hafif/kumlu topraklar, suya doygun ve havalanması zayıf topraklar, düşük organik madde ve yüksek pH koşulları. |
| Hassas Bitkiler | Tüm ürünler azot noksanlığına duyarlıdır. |
Fosfor (P)
| Başlık | Açıklama |
|---|---|
| Biyokimyasal İşlevi | Şeker fosfatların, nükleik asitlerin, nükleotidlerin, koenzimlerin ve fosfolipidlerin bileşenidir; ATP reaksiyonlarında anahtar rol oynar. |
| Bitkide İşlevi | Hücre bölünmesi, fotosentez, şeker ve nişasta oluşumu, enerji transferi ve karbonhidrat taşınımında görev alır. |
| Eksiklik Belirtileri | Düşük gelişme, küçük yapraklar, kavruk görünüm ve bazı durumlarda kısalmış boğum araları. |
| Etkili Koşullar | Düşük veya yüksek pH, yüksek kil, düşük organik madde ve yüksek Al/Fe hidroksit düzeyi. |
Potasyum (K) ve Çinko (Zn)
Potasyum; fotosentez, şeker/nişasta/yağ oluşumu, enzim aktivitesi, hücre su dengesi, ürün kalitesi, kök gelişimi ve kuraklık/hastalık direncinde etkilidir. Çinko; klorofil oluşumu, enzim sistemleri, hormon ve nükleik asit sentezi ile su alımında rol oynar.
Bitkilerde besin noksanlıkları; mutlak besin eksikliği, dengesiz gübreleme, toprak ve çevre koşullarının besin alımını sınırlandırması ile bitkisel iç faktörlerden kaynaklanabilir.
Dış Faktörler
- Toprakta besin maddesinin mutlak noksanlığı
- Dengesiz gübreleme
- Besin maddelerinin alınabilirliğini sınırlayan toprak ve çevre etmenleri
- Toprağın fiziksel özellikleri
- Toprağın kimyasal özellikleri ve besin maddeleri arasındaki ilişkiler
- Topraktaki biyolojik faktörler
- İklimsel faktörler
İçsel Faktörler
- Bitki çeşidi, yaşı ve gelişim dönemi
- Bitki hastalık ve zararlıları
Toprağın Fiziksel Özellikleri
Bozuk strüktür, taban taşı, aşırı ıslaklık ve havasızlık, sıkışıklık, ağır killi veya aşırı geçirgen kumlu yapı kök-besin ilişkisini sınırlandırabilir.
Toprağın Biyolojik Özellikleri
Nematodlar, mantarlar, bakteriler, virüsler ve yabancı otlar; kök/gövde zararı veya besin rekabeti yoluyla beslenme bozukluklarına katkıda bulunabilir.
Besin maddelerinin alınabilirliğini sınırlayan en önemli etkenlerden biri toprak pH’sıdır. Birçok besin elementi için uygun aralık yaklaşık pH 6.0–7.5’tir.
pH ve Toprak Tipine Göre Yarayışlılığı Artan Elementler
| Toprak Tipi | Düşük pH (<6.0) | Normal (6.0–7.0) | Yüksek pH (>7.0) |
|---|---|---|---|
| Kumlu | N, P, K, Mg, S, B, Cu, Mo, Zn | N, K, Mg, S, B, Cu, Mn, Zn | N, P, K, Mg, S, B, Cu, Fe, Mn, Zn |
| Kumlu Tın | N, P, K, Mg, Cu, Mo | N, Mg, S, B, Cu, Mn, Zn | N, P, Mg, S, B, Cu, Fe, Mn, Zn |
| Tın | P, K, Mo | B, Mn | B, Cu, Fe, Mn, Zn |
| Killi Tın | P, K, Mo | Mn | B, Mn, Zn |
| Killi | P, Mo | — | B, Mn, Zn |
Türkiye toprakları genel olarak yüksek pH eğilimindedir. Rizosfer pH’sını düşürmeye yönelik uygun kükürt formları ve asit karakterli gübreler, makro ve mikro elementlerin alımını destekleyebilir.
Stimülasyon ve Antagonizma
Stimülasyon: Bir besin maddesinin fazlalığının diğer besin maddelerinin yarayışlılığını veya alımını desteklemesi. Antagonizma: Bir besin maddesinin fazlalığının başka elementlerin yarayışlılığını veya alımını engellemesidir.
Toprakta ve Bitkide Besin Mobilitesi
| Ortam | Yavaş | Orta Hızlı | Çok Hızlı |
|---|---|---|---|
| Toprakta | Organik N, P, Cu, Fe, Mn, Zn | NH₄, K, Ca, Mg, Mo | NO₃, SO₄, B |
| Bitkide | B, Ca | S, Cu, Fe, Mn, Mo, Zn | N, P, K, Mg |
Bitki gelişimi ve metabolik olayların oluşumu ve devamlılığı için gerekli elementler bitki besin elementleri olarak tanımlanır. Mutlak gerekli elementler, bitkideki miktarlarına ve görevlerine göre makro ve mikro gruplarda ele alınır.
Bitki Besin Elementleri
| Organik Maddenin Asıl Elementleri | Makro Elementler | Mikro Elementler | Bazen / Bazı Bitkiler İçin Gerekli |
|---|---|---|---|
| C, H, O | N, P, K, S, Ca, Mg | Fe, Zn, Mn, Cu, B, Cl, Mo | Al, Co, Na, Si, V, Ni |
Güncel Sınıflandırma
| Çok Fazla Alınan | Fazla Alınan | Orta Seviyede Alınan | Az Miktarda Alınan |
|---|---|---|---|
| C, H, O | N, P, K | Ca, Mg, S | B, Cl, Co, Cu, Fe, Mn, Mo, Ni, Si, Na, Zn, Al, V |
Sağlıklı Bitkide Yaklaşık Konsantrasyonlar
| Element | ppm | % |
|---|---|---|
| Oksijen (O) | 480 000 | 48 |
| Karbon (C) | 420 000 | 42 |
| Hidrojen (H) | 60 000 | 6 |
| Azot (N) | 14 000 | 1.4 |
| Potasyum (K) | 10 000 | 1.0 |
| Kalsiyum (Ca) | 5 000 | 0.5 |
| Magnezyum (Mg) | 2 000 | 0.2 |
| Fosfor (P) | 2 000 | 0.2 |
| Kükürt (S) | 1 000 | 0.1 |
| Klor (Cl) | 100 | — |
| Demir (Fe) | 100 | — |
| Mangan (Mn) | 50 | — |
| Bor (B) | 20 | — |
| Çinko (Zn) | 20 | — |
| Bakır (Cu) | 6 | — |
| Molibden (Mo) | 0.1 | — |
| Besin Elementi | Alınış Formu | Kaynakları |
|---|---|---|
| Karbon (C) | CO₂, HCO₃ | Atmosfer, Toprak |
| Oksijen (O) | H₂O, O₂ | H₂O, Atmosfer |
| Hidrojen (H) | H₂O | H₂O |
| Azot (N) | NO₃⁻, NH₄⁺, N₂ | Toprak (organik madde), Atmosfer |
| Kükürt (S) | SO₂⁻, SO₄²⁻ | Atmosfer, Toprak |
| Fosfor (P) | H₂PO₄⁻, HPO₄²⁻ ve polifosfatlar | Ca, Al, Fe fosfatlar |
| Potasyum (K) | K⁺ | K-feldispatlar, mikalar, illit |
| Kalsiyum (Ca) | Ca²⁺ | Ca-feldispatlar, CaCO₃, dolomit, CaSO₄ |
| Magnezyum (Mg) | Mg²⁺ | Dolomit, olivin, biotit, augit, hornblend |
| Mangan (Mn) | Mn²⁺, Mn-şelat | Manganit, silikatlar |
| Çinko (Zn) | Zn²⁺, Zn-şelat | Zn-karbonat, ZnO, Zn-fosfat, Zn(OH)₂ |
| Bakır (Cu) | Cu²⁺, Cu-şelat | CuSO₄, Cu-karbonat |
| Bor (B) | Borat formları | Borik asit, turmalin |
| Molibden (Mo) | MoO₄²⁻ | Fe-Al oksit ve hidroksiller |
| Silisyum (Si) | Silikat iyonları | Topraktaki silikatlar |
| Klor (Cl) | Cl⁻ | Topraktaki klorid tuzları |
| Sodyum (Na) | Na⁺ | Topraktaki Na mineralleri ve tuzları |